Je hoeft niet te trouwen in de gemeente waar je woont

Ja, je mag overal in Nederland trouwen

Bijna elk stel gaat ervan uit dat het gemeentehuis van de eigen woonplaats de enige optie is. Dat klopt niet. Je kunt in elke Nederlandse gemeente trouwen, ongeacht waar jullie ingeschreven staan. Geen ontheffing nodig, geen uitleg waarom. Wat wél verandert, is waar je de papieren regelt. De melding voorgenomen huwelijk, vroeger ondertrouw, doe je bij de gemeente waar je gaat trouwen. Niet bij de gemeente waar je woont. Bij de meeste gemeenten kan dat online. Reken op minimaal twee weken en maximaal een jaar tussen melding en trouwdatum, en op drie maanden als een van jullie in het buitenland is geboren of daar heeft gewoond. Wonen jullie allebei buiten Nederland, dan loopt de melding via Den Haag.

Begin niet bij de postcode, begin bij de dag

Voordat je gemeenten gaat vergelijken: kijk eerst wat je eigen gemeente op een andere dag rekent. In Delft kost trouwen in het stadhuis 516,10 euro van maandag tot en met donderdag, 708,80 euro op vrijdag, 1.150,55 euro op zaterdag en 2.381,85 euro op zondag. Bijna 1.900 euro verschil binnen één gemeentehuis, zonder dat je één kilometer rijdt. Dat patroon zie je door het hele land terug. Gemiddeld betaal je 497,99 euro voor een uitgebreide ceremonie van maandag tot en met donderdag. Vrijdag scheelt nauwelijks iets, 517,09 euro. Zaterdag springt naar 812,84 euro, zondag naar 977,78 euro. En het loopt op: van de 342 gemeenten verhoogden er dit jaar 318 hun doordeweekse tarief, 280 deden dat ook voor het weekend. De gemeentekeuze wordt pas echt interessant als je al doordeweeks zit en het nog steeds duur is.

Uitgebreide ceremonie op een doordeweekse dag, tarieven 2026

Het gratis huwelijk klinkt beter dan het is

Elke gemeente moet een kosteloos huwelijk aanbieden, dat staat in de Wet rechten burgerlijke stand. Zit de gemeente boven de tienduizend inwoners, dan zelfs minstens twee keer per week. In de praktijk is het maandagochtend vroeg, in een spreekkamer, met alleen jullie en de getuigen erbij. Geen muziek, geen persoonlijke toespraak, meestal vijf tot vijftien minuten. En dan de voorwaarde waar het bij de meeste stellen op stukloopt: veel gemeenten houden het kosteloze huwelijk voor hun eigen inwoners. Landgraaf en Delft doen dat allebei, minstens een van jullie moet er ingeschreven staan. Daar komt de wachtrij bij. Stellen wachten gemiddeld bijna 85 dagen, in Tilburg en Nijmegen loopt dat op tot ongeveer een jaar. Ruim zestig gemeenten hebben helemaal geen wachtlijst. Het gratis huwelijk is dus zelden je route als je bewust een andere gemeente kiest. De goedkope betaalde variant wel.

De echte besparing zit tussen gratis en volledig in

Bijna elke gemeente heeft tussen gratis en de volledige ceremonie nog een tussenvorm, en die staat zelden prominent op de site. In Delft heet dat eenvoudig trouwen: 230,85 euro, dinsdag- of donderdagochtend in het stadskantoor, maximaal veertien personen inclusief bruidspaar en getuigen, ceremonie van vijf minuten. Geen woonplaatseis. Datzelfde huwelijk kost 1.150,55 euro als het per se op zaterdag in het stadhuis moet. Wat lever je in? De ambtenaar spreekt jullie niet vooraf en houdt geen persoonlijk verhaal, en muziek afspelen mag niet. Houdt iemand die jullie goed kent op het feest tóch dat verhaal, dan mis je niets. Zien jullie de ceremonie in het gemeentehuis als hét moment van de dag, dan mis je wel degelijk iets. Maak die keuze bewust, niet per ongeluk.

Je eigen trouwambtenaar meenemen kan

Een babs, buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand, is aan een gemeente verbonden. Maar je kunt iemand voor één dag laten benoemen in de gemeente waar jullie trouwen: een zelfstandige trouwambtenaar die je zelf boekt, of gewoon je oom of je beste vriendin. Is die persoon al ergens beëdigd, dan is het vooral papierwerk en blijven de leges laag. Maastricht rekent daarvoor 85 euro, tegen ruim 340 euro voor iemand zonder beëdiging. Is dat niet zo, dan moet er eerst een verklaring omtrent het gedrag komen en moet de rechtbank die persoon beëdigen. Gemeenten willen zo'n aanvraag meestal uiterlijk drie maanden voor de trouwdatum binnen hebben. De gemeentelijke kosten lopen uiteen van rond de 165 euro in Noordwijk en 188 euro in Amsterdam tot bijna 350 euro in Maastricht. Het honorarium van een zelfstandige babs komt daar bovenop, in 2026 meestal tussen 800 en 1.750 euro.

Een eigen locatie laten aanwijzen

Trouwen mag alleen op een plek die de gemeente heeft aangewezen als huis der gemeente. Elke gemeente heeft daarvan een vaste lijst met bijbehorende tarieven, vaak een landgoed, museum of kasteel. Staat jullie plek er niet bij, dan kun je hem voor één dag laten aanwijzen. De voorwaarden zijn overal ongeveer gelijk: openbaar en goed bereikbaar, ook voor iemand met een rolstoel, met toiletten en een kleedruimte voor de trouwambtenaar. Een woonhuis of privétuin valt af, een kerk die nog in gebruik is ook. Goes vraagt 266,85 euro voor een eerste aanwijzing en 132,40 euro als de locatie de afgelopen drie jaar al eens is aangewezen; 's-Hertogenbosch rekent 143,60 euro. De huur van de locatie zelf zit daar niet in.

De rekening die je pas later ziet

Een goedkopere gemeente is niet automatisch een goedkopere dag. Reistijd is de grootste post. Als veertig auto's een uur extra moeten rijden om jullie 400 euro te laten besparen, betaal je die besparing uit de portemonnee van je gasten, plus het risico dat de oudsten afhaken. Trouwen jullie in de gemeente waar het feest tóch al is, dan speelt dat niet en is de winst zuiver. Daarnaast zijn er de losse posten. Een trouwboekje is nergens verplicht maar wordt standaard aangeboden: in Delft 23,85 euro voor kunststof en 49,35 euro voor leer, in 's-Hertogenbosch 46,90 euro. Getuigen door de gemeente laten regelen kost in Delft 45,80 euro. Vrijwel elke gemeente rekent bovendien meer zodra je buiten het gemeentehuis trouwt. Blijft over: de dubbele dag. Het juridische deel doordeweeks thuis, het feest maanden later ergens anders. Dat werkt prima, maar het is wel twee keer vrij nemen en twee keer de familie mobiliseren.

Zo pakken jullie het aan

• Zoek in je eigen gemeente het goedkoopste betaalde tarief op, met de dagen waarop dat geldt
• Vergelijk dat met gemeenten rond jullie feestlocatie, niet rond jullie huis
• Vraag per gemeente of niet-inwoners welkom zijn en hoeveel gasten mee naar binnen mogen
• Tel de losse posten mee: trouwboekje, getuigen, toeslag voor een locatie buiten het gemeentehuis
• Meld het voorgenomen huwelijk bij de gemeente waar je trouwt, minimaal twee weken vooraf
• Eigen trouwambtenaar of eigen locatie? Begin er vier tot zes maanden van tevoren mee